مجله پژوهش در متابولیت‌های  گیاهی

مجله پژوهش در متابولیت‌های گیاهی

شناسایی متابولیت‌های ثانویه عصاره‌ گیاه پنیرک به روش LC/MS/MS و تأثیر آن بر کیفیت شیر بزهای نجدی شیرده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم دامی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
2 گروه علوم دامی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
10.22034/jrpsm.2026.553034.1097
چکیده
سابقه و هدف: در سال‌های اخیر، استفاده از افزودنی‌های طبیعی و گیاهی در تغذیه دام به‌عنوان جایگزینی ایمن و پایدار برای افزودنی‌های شیمیایی مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد به‌ویژه در نشخوارکنندگان شیرده از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا کیفیت شیر علاوه بر ترکیب جیره غذایی، به وضعیت آنتی‌اکسیدانی و بار میکروبی آن نیز وابسته است. گیاه پنیرک (Malva sylvestris) بومی مناطق مختلف ایران است که حاوی ترکیبات زیست‌فعال متعددی از جمله ترکیبات فنولی، فلاونوئیدها، آنتوسیانین‌ها و آلکالوئیدها می‌باشد. این ترکیبات دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ضد‌میکروبی بوده و می‌توانند نقش مؤثری در بهبود سلامت دام و کیفیت فرآورده‌های دامی ایفا کنند. اطلاعات محدودی درباره کاربرد تغذیه‌ای عصاره پنیرک بر کیفیت شیر وجود دارد. بنابراین، هدف از این پژوهش شناسایی متابولیت‌های ثانویه عصاره اتانولی گیاه پنیرک با استفاده از روش LC/MS/MS و بررسی اثر افزودن این عصاره به جیره بزهای نجدی شیرده بر ظرفیت آنتی‌اکسیدانی و بار میکروبی شیر بود.
مواد و روش‌ها: گیاه پنیرک در مرحله گل‌دهی جمع‌آوری شد. پس از خشک‌کردن نمونه‌ها در سایه، عصاره‌گیری به روش خیساندن (Maceration) با استفاده از اتانول ۷۰ درصد و نسبت ۱۰:۱ (وزن/حجم) به مدت ۲۴ ساعت در دمای اتاق انجام گرفت. پس از صاف‌سازی، حلال با استفاده از دستگاه روتاری اواپراتور تبخیر شد و عصاره نهایی در دمای ۴ درجه سانتی‌گراد برای آنالیز بعدی نگهداری گردید. شناسایی ترکیبات زیست‌فعال عصاره با استفاده از دستگاه LC/MS/MS (Waters، آمریکا) انجام شد. برای جداسازی ترکیبات، از ستون C18 و فاز متحرک شامل اسید فرمیک ۱ درصد در آب و استونیتریل استفاده گردید. داده‌ها با نرم‌افزار MassLynx تحلیل شدند.
در بخش دامی آزمایش، ۱۲ رأس بز نجدی شیرده با میانگین وزن ۴ ± ۲۶ کیلوگرم در قالب طرح کاملاً تصادفی به سه تیمار تقسیم شدند: گروه کنترل: جیره پایه (بدون افزودن عصاره)، تیمار یک: جیره پایه + عصاره به میزان 2/0 درصد ماده خشک مصرفی روزانه و تیمار دو: جیره پایه + 4/0 درصد ماده خشک مصرفی روزانه. ظرفیت آنتی‌اکسیدانی شیر با آزمون DPPH و بار میکروبی شیر با روش کشت در محیط Plate Count Agar و شمارش کلنی‌ها اندازه‌گیری شد.
نتایج: نتایج حاصل از آنالیز LC/MS/MS نشان داد که عصاره اتانولی گیاه پنیرک حاوی ۱۱ ترکیب فنولی، ۴ آنتوسیانین و ۷ آلکالوئید است. ترکیبات فنولی شناسایی‌شده شامل اسید گالیک، اسید بنزوئیک، اسید سیرینجیک، اسید ۳،۴‑دی‌متوکسی‌سینامیک، اسید p-کوماریک، میریستیسین، اسید کافئیک، لوتئولین، اسید کلروژنیک و آپیژنین بودند. بیشترین غلظت مربوط به اسید p-کوماریک و اسید ۳،۴‑دی‌متوکسی‌سینامیک بود. آنتوسیانین‌های شناسایی‌شده شامل مالویدین‑۳‑O-گلوکوزید، سیانیدین‑۳‑گلوکوزید، دلفینیدین‑۳‑O-گلوکوزید و سیانیدین‑۳‑روتینوزید بودند. همچنین، آلکالوئیدهایی نظیر تتراندرین و کوکسولین شناسایی شدند که طبق مطالعات پیشین دارای اثرات ضد‌میکروبی و ضد‌التهابی هستند. افزودن عصاره پنیرک به جیره بزهای شیرده موجب افزایش معنی‌دار ظرفیت آنتی‌اکسیدانی شیر نسبت به گروه کنترل شد، به‌طوری‌که بیشترین مقدار در تیمار دریافت‌کننده 4/0 درصد عصاره مشاهده گردید. همچنین، بار میکروبی شیر در تیمارهای حاوی عصاره پنیرک به‌طور معنی‌داری کاهش یافت.

نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، عصاره اتانولی گیاه پنیرک غنی از ترکیبات فنولی، آنتوسیانینی و آلکالوئیدی با خواص آنتی‌اکسیدانی و ضد‌میکروبی است. افزودن این عصاره به جیره بزهای نجدی شیرده موجب بهبود ظرفیت آنتی‌اکسیدانی و کاهش بار میکروبی شیر شد. بنابراین، عصاره پنیرک شاید بتواند به‌عنوان یک افزودنی طبیعی مؤثر در تغذیه بزهای شیرده به‌منظور ارتقای کیفیت تغذیه‌ای و بهداشتی شیر مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

Al-Johani, N. S., Aytah, A. A., Boutraa, T., & Arabia, S. (2012). Allelopathic impact of two weeds, Chenopodium murale and Malva parviflora on growth and photosynthesis of barley (Hordeum vulgare L.). Pakistan Journal of Botany,44(6),1865–1872.
Banakar, P. S., Kumar, S., Vinay, V., Dixit, S., Tyagi, N., & Tyagi, A. K. (2021). Supplementation of Aloe vera extract in lactating goats’ diet: effects on rumen fermentation efficiency, nutrient utilization, lactation performance, and antioxidant status. Tropical animal health and production, 53, 1-10.
Batiha, G. E.-S., Tene, S. T., Teibo, J. O., Shaheen, H. M., Oluwatoba, O. S., Teibo, T. K. A., . . . Papadakis, M. (2023). The phytochemical profiling, pharmacological activities, and safety of malva sylvestris: a review. Naunyn-Schmiedeberg's archives of pharmacology, 396(3), 421-440.
Burgos-Briones, G. A., Verano-Naranjo, L., Cejudo-Bastante, C., Dueñas-Rivadeneira, A. A., Mantell-Serrano, C., & Casas-Cardoso, L. (2023). Extraction of Bioactive Compounds from Prestonia mollis Leaves and Their Impregnation into Polylactic Acid Using High-Pressure Technologies: Potential for Biomedical Application. Antioxidants, 12(10), 1864.
Çam, M., Hışıl, Y., & Durmaz, G. (2009). Classification of eight pomegranate juices based on antioxidant capacity measured by four methods. Food chemistry, 112(3), 721-726.
Demirtaş, A. (2021). Evaluation of the stimulatory and inhibitory effects of Malva sylvestris leaf extract on some beneficial and pathogenic bacteria from the colon. Journal of Istanbul Veterinary Sciences, 5(1), 13-18.
Fathi, M., Ghane, M., & Pishkar, L. (2022). Phytochemical composition, antibacterial, and antibiofilm activity of Malva sylvestris against human pathogenic bacteria. Jundishapur Journal of Natural Pharmaceutical Products, 17(1).
Gasparetto, J. C., Martins, C. A. F., Hayashi, S. S., Otuky, M. F., & Pontarolo, R. (2012). Ethnobotanical and scientific aspects of Malva sylvestris L.: a millennial herbal medicine. Journal of Pharmacy and Pharmacology, 64(2), 172-189.
Hervás, G., Frutos, P., Giráldez, F. J., Mantecón, Á. R., & Del Pino, M. a. C. Á. (2003). Effect of different doses of quebracho tannins extract on rumen fermentation in ewes. Animal Feed Science and Technology, 109(1-4), 65-78.
Jimoh, O. A., Daramola, O. T., Okin-Aminu, H. O., & Ojo, O. A. (2022). Performance, hemato-biochemical indices and oxidative stress markers of broiler chicken fed phytogenic during heat stress condition. Journal of Animal Science and Technology, 64(5), 970.
Kakabouki, I., Karydogianni, S., Roussis, I., & Bilalis, D. (2020). Effect of organic and inorganic fertilization on weed flora and seed yield in black mustard [Brassica nigra (L.) Koch] crops. Ciencia e investigación agraria: revista latinoamericana de ciencias de la agricultura, 47(2), 2.
Khalaji, S., Zaghari, M., & Nezafati, S. (2011). The effects of mannan-oligosaccharides on cecal microbial populations, blood parameters, immune response and performance of broiler chicks under controlled condition. African Journal of Biochemistry Research, 5(5), 160-164.
Mohammadabadi, T., Hoseini, S. (2022). Effect of Malva sylverstris plant on milk quality and production, liver enzymes and nutrients digestibility of Khuzestani Buffalo. Journal of Ruminant Research, 9(4), 109-120.
 Mohan, E., Suriya, S., Shanmugam, S., Muthupandi, C., & Rajendran, K. (2021). Preliminary phytochemical appraisal of selected medicinal plants.
National Research Council (US). Committee on Nutrient Requirements of Small Ruminants. (2007). Nutrient requirements of small ruminants: Sheep, goats, cervids, and new world camelids. The National Academies Press.
Salahvarzi, M., Nasr Esfahani, M., Shirzadi, N., Burritt, D. J., & Tran, L. S. P. (2021). Genotypeand tissuespecific physiological and biochemical changes of two chickpea (Cicer arietinum) varieties following a rapid dehydration. Physiologia plantarum, 172(3), 1822-1834.
Shadid, K. A., Shakya, A. K., Naik, R. R., Jaradat, N., Farah, H. S., Shalan, N., . . . Oriquat, G. A. (2021). Phenolic content and antioxidant and antimicrobial activities of Malva sylvestris L., Malva oxyloba Boiss., Malva parviflora L., and Malva aegyptia L. leaves extract. Journal of Chemistry, 2021(1), 8867400.