مجله پژوهش در متابولیت‌های گیاهی

مجله پژوهش در متابولیت‌های گیاهی

ارزیابی مدیریت زراعی سطوح نیتروژن و تراکم کاشت بر صفات فیزیولوژیکی و متابولیت‌های ثانویه در گیاه صنعتی- دارویی نیل (Indigofera tinctoria L.)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا زرگران خوزانی 1
محمدحسین قرینه 2
احمد کوچک زاده 2
امین لطفی جلال آبادی 2
1 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
2 عضو هیئت علمی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
10.22034/jrpsm.2025.528531.1076
چکیده
گیاه نیل (Indigofera tinctoria L.) یکی از  مهمترین گیاهان رنگزا شناخته شده در جهان با کاربردهای صنعتی و دارویی متعدد است. با توجه به نقش مهم عوامل زراعی در بهبود عملکرد کمی و کیفی این گونه گیاهی، پژوهش حاضر در سال زراعی 1402 با هدف بررسی تأثیر مقادیر مختلف کود نیتروژن (25، 50، 75 و 100 کیلوگرم در هکتار) و تراکم بوته (30، 40، 50 و 60 بوته در متر مربع) بر صفات فتوسنتزی (کلروفیل a، b، کل و کاروتنوئیدها) و محتوای رنگدانه ایندیگوکارمین در شرایط اقلیمی شمال استان خوزستان در شهرستان شوشتر به صورت طرح آزمایشی کرت‌های خردشده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. نتایج نشان داد که افزایش کود نیتروژن منجر به افزایش معنی‌دار تمامی صفات فتوسنتزی و متابولیت ثانویه ایندیگوکارمین شد. بیشترین مقادیر کلروفیل a(85/1 میلی‌گرم بر گرم)، کلروفیل b (73/0میلی‌گرم بر گرم)، کلروفیل کل (58/2 میلی‌گرم بر گرم)، درصد ایندیگوکارمین (81/%0) در تیمار 75 کیلوگرم نیتروژن و تراکم 30 بوته در متر مربع مشاهده شد. همچنین، تیمار 75 کیلوگرم نیتروژن و تراکم 40 بوته در متر مربع بالاترین محتوای متابولیت ثانویه ایندیگوکارمین (75/5گرم بر متر مربع) را فراهم کرد که از نظر عملکرد کمی بهینه تشخیص داده شد. تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که کلیه اثرات ساده در سطح احتمال 1% و اثر متقابل نیتروژن و تراکم، بر تمامی صفات مورد مطالعه در سطح احتمال 5% معنی‌دار بودند. درصد پایین ضریب تغییرات (حدود 8/3 تا 2/7%) نیز حاکی از دقت بالای انجام آزمایش بوده و همبستگی مثبت و معنی‌داری بین شاخص‌های فتوسنتزی و محتوای ایندیگوکارمین (91/0r=) مشاهده شده نشان‌دهنده نقش مستقیم دستگاه فتوسنتزی در سنتز متابولیت‌های ثانویه است. در نهایت، کاربرد 75 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و کشت گیاه در محدوده تراکم 30 تا 40 بوته در متر مربع به عنوان بهترین تیمار از نظر تعادل بین کیفیت و کمیت محصول شناسایی شد و این تیمارها می‌توانند به عنوان الگوی بهینه کشت گیاه نیل در مناطق افلیمی مشابه مطرح شوند.
کلیدواژه‌ها
تنش محیطی
رنگدانه‌های گیاهی
سازوکار دفاعی
فتوسنتز و مدیریت زراعی